Kitap Fuarından En İyi Şekilde Yararlanmak

Kapıdan içeri girer girmez seni bir uğultu karşılar: kilometrelerce uzanan stantlar, üst üste yığılmış kitaplar, anons sesleri, imza kuyrukları ve her yönden akan kalabalık. Kitap fuarları bir okur için hem cennet hem de kolayca içinde kaybolunabilecek bir labirenttir. Doğru bir planla gidildiğinde, tek bir günde onlarca yeni yazarı keşfeder, indirimlerle kütüphaneni yeniler ve sevdiğin yazarla göz göze gelirsin. Plansız gidildiğindeyse ayakların şişer, cüzdanın beklenmedik biçimde boşalır ve eve doğru dürüst bakamadığın koca bir torba kitapla dönersin. Aradaki farkı belirleyen şey ise şans değil, sadece küçük bir hazırlıktır. Yılda belki bir ya da iki kez yaşadığın bu bereketli günü heba etmemenin yolu, ona bir gezi gibi değil, küçük bir sefer gibi hazırlanmaktan geçer. Kitap fuarı, aynı zamanda yılın en büyük okur buluşmalarından biridir; oraya sadece kitap için değil, kitap sevgisinin havasını solumak için de gidilir. O gün boyunca etrafındaki herkesin elinde bir kitap taşıması, insana okumanın hiç de yalnız bir uğraş olmadığını hatırlatır.

Bu rehberin amacı tam da bu: fuarı bir yorgunluk kaynağı olmaktan çıkarıp yılın en keyifli okur buluşmasına dönüştürmek. Hangi fuarların ne zaman kurulduğundan gitmeden önce yapman gereken hazırlıklara, imza günlerinden bağımsız yayınevlerini keşfetmeye kadar her şeyi tek tek konuşacağız. Amaç çok kitap almak değil; doğru kitapları, doğru insanları ve doğru anları yakalamak. Çünkü bir fuardan insanın aklında kalan, aldığı kitap sayısı değil; tanıştığı bir yazar, kapıldığı bir sohbet ya da hiç ummadığı bir keşiftir. İyi geçen bir fuar günü, aylarca sürecek bir okuma iştahını da beraberinde getirir. Bu yüzden acele etmeden, keyfini çıkararak gezmek en az listeni tamamlamak kadar önemlidir. Nihayetinde bir fuar, telaşla koşturulacak bir görev değil, tadına vararak geçirilecek bir okur şölenidir. Doğru bir yaklaşımla, yorgun düşmeden hem çok şey görür hem de keyifle evine dönersin.

Türkiye'nin büyük kitap fuarları

Türkiye'de fuar deyince akla ilk gelen, her yıl sonbaharda İstanbul'da düzenlenen ve yüz binlerce okuru ağırlayan TÜYAP Kitap Fuarı'dır; Türkiye Yayıncılar Birliği iş birliğiyle kurulan bu dev organizasyon adeta bir okur bayramına dönüşür. Her yıl bir onur yazarı ve bir ana tema etrafında şekillenen fuar, yüzlerce yayınevini, imza gününü ve söyleşiyi aynı çatı altında toplar; günlerce sürer ve tek bir ziyarette tamamını görmek neredeyse imkânsızdır. TÜYAP'ın İzmir, Bursa, Adana ve Konya gibi şehirlerde düzenlenen ayakları sayesinde, fuar keyfi yalnızca İstanbul'la sınırlı kalmıyor; her biri kendi kentinin okuruyla buluşan ayrı birer şenliğe dönüşüyor. İstanbul'da ayrıca CNR Expo'da kurulan kitap fuarı da geniş bir katılımcı kitlesine ev sahipliği yapıyor. Dünya ölçeğinde ise Almanya'daki Frankfurt Kitap Fuarı, yüzyıllara dayanan geçmişiyle sektörün en büyük buluşması olarak kabul edilir; ağırlıklı olarak yayıncıların ve telif anlaşmalarının merkezi olsa da, kitap dünyasının kalbinin attığı yer orasıdır. Bu büyük fuarların yanında üniversitelerin, kültür merkezlerinin ve dernek gibi kuruluşların düzenlediği daha küçük, daha samimi fuarlar da giderek yaygınlaşıyor. Hangi şehirde yaşarsan yaşa, sana ulaşabilecek bir fuar mutlaka bulunuyor; büyük bir fuar yoksa bile, belediyelerin düzenlediği yerel kitap günleri çoğu zaman şaşırtıcı derecede zengin olabiliyor. Küçük fuarların kalabalığı az, samimiyeti ise çoğu zaman büyüklerinkinden fazladır; yazarlarla tanışmak da buralarda çok daha kolaydır.

Gitmeden önce hazırlık

İyi bir fuar gezisi, daha evden çıkmadan önce başlar. En önemlisi, almak istediğin kitapların ve görmek istediğin yazarların küçük bir listesini önceden çıkarmaktır; aksi halde stantların cazibesine kapılıp bütçeni daha ilk yarım saatte tüketebilirsin. Kendine gerçekçi bir harcama sınırı koy, çünkü fuar indirimleri baştan çıkarıcıdır ve ‘nasılsa ucuz’ diyerek alınan kitaplar çoğu zaman rafta okunmadan kalır. Fuar programını önceden internetten inceleyip hangi gün hangi yazarın imza ya da söyleşisi olduğunu not almak, gününü boşa harcamamanı sağlar. Rahat bir ayakkabı, sırt çantası ya da bez torba, su ve telefonun için yedek şarj, fuarın olmazsa olmazlarıdır; saatlerce ayakta gezeceğini ve giderek ağırlaşan bir yükü taşıyacağını unutma. Mümkünse hafta içi ve gün ortasında git; hafta sonları ve akşam saatleri çoğu fuarda nefes alınmayacak kadar kalabalık olur. Girişte varsa bir fuar planı ya da katalog al; hangi yayınevinin nerede olduğunu bilmek, koca salonlarda boşuna dolaşmanı önler. Yanında küçük bir defter ya da telefonunda bir not uygulaması bulundurmak da, almadan geçtiğin ama unutmak istemediğin kitapları kaydetmek için birebirdir. Bir arkadaşınla gitmek de hem taşıma yükünü paylaşmanı hem de keşiflerini anında biriyle konuşmanı sağlar.

• Alışveriş listesi çıkar: Almak istediğin kitapları ve merak ettiğin yazarları önceden not et. Böylece fuarda dağılmadan, hedefli ve keyifli bir gezinti yaparsın.
• Bütçe belirle: Net bir harcama sınırı, ‘indirim var’ diye kapılıp sonradan pişman olmanı önler. Nakit ayırmak, harcamanı somut biçimde görmeni de kolaylaştırır.
• Etkinlik programını incele: İmza günü ve söyleşi saatlerini önceden öğren. Gününü bu etkinliklerin etrafında kurmak, en kaçırmak istemeyeceklerini garantiye alır.
• Rahat giyin ve hafif taşı: Rahat ayakkabı, bez torba, su ve yedek şarj uzun bir fuar gününü kurtarır. Sırt çantası, ağırlaşan kitapları iki elini de yormadan taşımanı sağlar.
• Doğru zamanı seç: Mümkünse hafta içi git; kalabalık azken hem stantları hem yazarları çok daha rahat yakalarsın. Sabahın ilk saatleri, en sakin ve verimli zaman dilimidir.

İmza günleri, söyleşiler ve yazarlarla tanışmak

Bir kitap fuarını kitapçıdan ayıran en büyük fark, kitapların arkasındaki insanlarla aynı havayı paylaşabilmendir. Sevdiğin yazarın imza gününe katılmak, kitabına birkaç kelimelik özel bir not düşürmesini istemek, çoğu okur için yılların hatırası olur. Fuarların söyleşi ve panel programları ise başlı başına bir okul gibidir; bir yazarın kendi kitabını nasıl anlattığını dinlemek, o kitabı okuma biçimini tamamen değiştirebilir. Bir çevirmenin ya da editörün konuştuğu oturumlar da, kitapların perde arkasını merak edenler için en az yazar söyleşileri kadar doyurucudur; bir çevirinin nasıl şekillendiğini duymak, edebiyata bambaşka bir gözle bakmanı sağlar. İmza kuyruğunda beklerken yanındaki okurla sohbet etmek, ondan yeni öneriler almak da fuarın sessiz ama değerli bir armağanıdır. Utanma; yazarlar da okurlarıyla tanışmak için oradadır ve içten bir ‘kitabınız bana çok iyi geldi’ cümlesi ikinizin de gününü güzelleştirir. Popüler bir yazarın imza kuyruğu uzun olabilir; hangi saatte, hangi stantta imza atacağını önceden öğrenip biraz erken gitmek, uzun beklemenin önüne geçer. İmzalı bir kitabın, yıllar sonra eline aldığında o günü sana geri getiren küçük bir zaman kapsülüne dönüştüğünü de eklemek gerek. Söyleşi salonlarında öne oturmak ve soru sormaktan çekinmemek de o günü çok daha kişisel ve unutulmaz bir deneyime çevirir.

Bağımsız yayınevlerini keşfetmek

Fuarların en kıymetli ama en çok gözden kaçan tarafı, büyük stantların gölgesinde kalan küçük ve bağımsız yayınevleridir. Görkemli reklam panolarının ötesine geçip ara koridorlardaki mütevazı stantlara uğradığında, çoğu zaman en özgün kitaplarla tam orada karşılaşırsın. Türkiye'de Metis, İletişim, Sel ya da Ayrıntı gibi nitelikli çevirileri ve cesur seçkileriyle bilinen köklü yayınevlerinin yanında, her yıl yeni ve küçük yayınevleri de fuarda kendine yer buluyor. Bu küçük yayınevleri çoğu zaman büyük zincirlerin riske girmeyeceği ilk kitapları, unutulmuş klasikleri ya da bağımsız şairleri okurla buluşturur; bir edebiyatın asıl damarı çoğu zaman bu cesur seçkilerde atar. Stant görevlileri çoğu zaman kitapları bizzat seçen, seven ve haklarında saatlerce konuşabilen kişilerdir; onlara ‘şunu sevdim, ne önerirsiniz?’ diye sormak paha biçilmez öneriler getirir. Bu stantlarda ayrıca yazarın ya da yayıncının kendisiyle karşılaşma ihtimalin de yüksektir; kitabı hazırlayan kişiyle sohbet etmek, o kitabı bambaşka bir yere koyar. Fuara özel setler, imzalı baskılar ya da yalnızca orada bulunan küçük dergiler de çoğu zaman bu stantlarda seni bekler. Küçük bir yayınevinden aldığın kitapla hem daha az bilinen bir hazineyi keşfeder hem de nitelikli yayıncılığı doğrudan desteklemiş olursun. Bu küçük stantlardan çıkan pek çok kitap, birkaç yıl sonra herkesin konuştuğu isimlere dönüşür; sen ise onları çok önceden keşfetmiş olmanın keyfini yaşarsın.

“En iyi kitaplar çoğu zaman en görkemli stantta değil, kimsenin uğramadığı köşedeki mütevazı rafta bekler.”

Kalabalıkta kaybolmadan gezmek

Fuarın büyüklüğü ilk başta heyecan verse de, birkaç saat sonra aynı koridorda kaybolmuş, ne aldığını unutmuş ve yorgunluktan bunalmış hissedebilirsin. Bunu önlemenin yolu, fuarı bir bütün olarak ‘bitirmeye’ çalışmamaktan geçer; her şeyi görmen mümkün değil ve buna gerek de yok. Önce hızlı bir tur atıp genel havayı görmek, sonra ilgini çeken birkaç stanta geri dönmek, dağılmadan gezmenin en pratik yoludur. Beğendiğin ama emin olamadığın kitapları hemen almak yerine telefonuna not al; gün sonunda listeye tekrar bakıp gerçekten istediklerini seçmek, hem bütçeni hem sırtını korur. Ağır kitapları gün başında alıp saatlerce taşımak yerine, mümkünse çıkışa yakın almayı planlamak bile küçük ama işe yarar bir taktiktir. Düzenli molalar ver, bir kahve iç, oturup aldıklarına göz at ve ayaklarını dinlendir. Kalabalık seni bunaltmaya başladığında, biraz kenara çekilip birkaç dakika nefeslenmek, gezinin geri kalanını kurtarır. Fuardan çıkarken amacın torbayı doldurmak değil, uzun süre keyifle okuyacağın birkaç doğru kitapla ayrılmak olsun; iki gün sonra pişman olacağın on kitap yerine, yıllarca dönüp bakacağın üç kitap her zaman daha iyidir.

Bir kitap fuarı aslında yalnızca kitap almaya değil; okumayı seven binlerce insanın aynı çatı altında buluştuğunu hatırlamaya gidilir. O kalabalıkta tanıştığın, öneri aldığın ya da aynı yazarın kuyruğunda sohbet ettiğin okurlar, çoğu zaman en kalıcı keşiflerdir. Bir fuardan aldığın kitap kadar, orada karşılaştığın insanlar da o günü hatırlanır kılar. Bookspace de bu buluşmayı fuar bittikten sonra da sürdürmeni sağlıyor: okuduğun kitaplardan yola çıkarak seninle aynı zevke sahip okurlarla tanışıyor, fuardan aldığın kitapları birlikte konuşabileceğin insanları buluyorsun. Böylece fuarın o kalabalık coşkusu, eve döndükten sonra da sıcak bir sohbete dönüşüyor. Bir sonraki fuara giderken küçük bir listeyle, rahat bir ayakkabıyla ve acele etmeyen bir zihinle git; en güzel kitaplar, onları paylaşacak birini bulduğunda iki kat değerli olur. Unutma; fuardan eve dönerken taşıdığın en değerli şey torbandaki kitaplar değil, yeniden alevlenen okuma açlığın olacak. Ve o açlık, seni bir sonraki kitaba, bir sonraki sohbete ve bir sonraki fuara doğru kendiliğinden taşıyacak.