Eşleştikten Sonra İlk Mesajda Ne Yazmalı?

Eşleştin. Sohbet ekranı açık, imleç inatla yanıp sönüyor ve sen çoktan üçüncü kez 'selam' yazıp sildin bile. Kitapseverlerin çoğu bu anı fazlasıyla iyi tanır: kafanın içinde söyleyecek onca şey birikmiştir ama ilk cümlenin o tuhaf ağırlığı altında birdenbire donar, en basit selamı bile beceremez hale gelirsin. Belki karşındaki de tam o sırada seninkine bakıp aynı çıkmazı yaşıyordur, ama bunu bilmenin bir yolu yok. İyi haber şu ki, sen bir okur olarak elinde çoğu insanın sahip olmadığı bir koz taşıyorsun; kötü haberse bu kozu çoğu kişinin farkında bile olmadan boşa harcaması. Aynı satırla ya iki saniyede sönüp giden bir sohbet ya da gece yarısını bulan, kitaptan hayata uzanan uzun bir muhabbet başlatabilirsin. İkisi arasındaki fark genellikle zekâ ya da hazırcevaplık değil, sadece niyet ve biraz da dikkattir. İyi haber şu: bu ikisi öğrenilebilir şeyler, doğuştan gelen sihirli bir yetenek değil. Biraz dikkatle herkes o donma anını sıcacık bir sohbete çevirmeyi öğrenebilir. Bu yazı tam da o kozu, yani sevdiğin kitapları, ilk mesajda doğru oynamakla ilgili.

Çünkü kitaplar, bir sohbete girmek için elimizdeki en doğal, en zahmetsiz kapılardan biridir. Sıradan bir dizi tavsiyesinden ya da yüzeysel bir 'nasılsın'dan farklı olarak, bir kitap hem derinden kişisel hem de rahatça paylaşılabilir bir şeydir; insanın kendini fazla açık etmeden ama yine de gerçek bir şey söyleyerek yaklaşmasına izin verir. Birine en sevdiği kitabı sormak, aslında ona 'seni sıradan biri gibi görmüyorum' demenin üstü örtülü bir yoludur. Ne var ki bu değerli kozu çoğu kişi 'aa ben de o kitabı çok sevmiştim' deyip iki saniyede tüketiyor ve sohbet daha doğmadan sönüveriyor. Oysa aynı malzemeyle, karşındakini saatlerce konuşturacak, güldürecek, hatta biraz da düşündürecek bir yere rahatça geçebilirsin. Bir kitaptan söz açmak, karşındakine 'seninle sığ bir şey konuşmak istemiyorum' demenin en kibar biçimidir. Aynı kitabı sevmemiş olmanız bile sorun değil; bazen 'ben o kitabı hiç sevemedim, itiraf et sen neyini sevdin?' demek, en sıcak sohbetleri başlatır. Önemli olan ortak beğeni değil, konuşacak gerçek bir şeyin olması. Mesele elindeki malzemede değil, tümüyle onu nasıl kullandığında saklı.

'Selam' neden hiçbir yere varmaz?

Genel geçer açılışların asıl sorunu kabalık değil, karşındakine tutunacak hiçbir dal bırakmamalarıdır. 'Selam, nasılsın?' mesajına verilebilecek yüzlerce cevap vardır ve bunların hiçbiri sohbeti tek adım bile ileri taşımaz; ikiniz de son derece nazik bir çıkmaz sokakta öylece bekler durursunuz. Karşındaki o mesaja bakıp 'buna ne cevap versem ki?' diye düşünüyorsa, aslında sen ona farkında olmadan kolay bir kaçış kapısı sunmuşsundur. İyi bir ilk mesaj ise tam tersini yapar: karşıdakinin işini kolaylaştırır, cevap vermesi neredeyse kendiliğinden gelen somut bir şey sunar ve topu zarifçe ona geri atar. Kitaplar da işte bu somutluğu, üzerine hemen konuşulabilecek bu hazır malzemeyi sana adeta gümüş tepside sunar. İnsan bir kitabı savunurken ya da ona sinirlenirken kendini tutamaz, ister istemez açılır, gerçek sesini bulur. Bir insanın en çok konuştuğu an, çoğu zaman en çok sevdiği ya da en çok kızdığı kitaptan bahsettiği andır. Sen de tam o kapıyı aralarsan, karşındaki farkında bile olmadan sana kendini anlatmaya başlar. Tek yapman gereken o malzemeyi görüp birazcık cesaretle kullanmak, gerisini merak halleder.

Profildeki kitap açık bir davetiyedir

Biri profiline en sevdiği kitabı yazmışsa, aslında sana çoktan 'hadi, bunu bana sor' diye usulca bir kapı aralamıştır. İnsanlar sevdikleri kitaplardan bahsetmeye bayılır; birini sevdiği bir kitaptan konuşturmak, çoğu zaman ona en güzel anısını anlattırmak kadar kolaydır. Çünkü o kitap genellikle bir dönemi, bir duyguyu, hayatının bir köşesini temsil eder ve insan onu anlatırken aslında farkında olmadan kendini anlatır. Biri Şeker Portakalı yazmışsa çocukluğuna, biri Serenad yazmışsa belki bir hüzne, biri İnce Memed yazmışsa bir isyan duygusuna kapı aralıyordur. Bu yüzden yapılabilecek en büyük hata, bu apaçık davetiyeyi görmezden gelip havadan sudan, herkese kopyala-yapıştır gönderilebilecek bir şey yazmaktır. Karşındaki sana sohbeti başlatacak bir başlangıç noktasını gümüş tepside uzatmışken onu görmezden gelmek, gerçekten yazık olur. Üstelik o satırı oraya, tam da fark edilsin ve sorulsun diye yazmıştır; sen sormazsan o küçük davet boşa gider.

Ama burada ince bir nokta var: sadece 'ben de o kitabı çok sevdim!' demek, kapıyı açıp eşikte öylece dikilmek gibidir. Bu cümle bir bilgi verir ama bir soru sormaz, yani topu geri atmaz ve sohbet daha ısınmadan yeniden yavaşlar. Bunun yerine kitabın içinden somut bir ayrıntıya asıl: sevdiğin ya da tam tersine sinir olduğun bir karaktere, aklından bir türlü çıkmayan bir sahneye, altını çizip durduğun tek bir cümleye. Örneğin kuru bir 'ben de sevdim' yerine 'o kitaptaki şu ayrılık sahnesini kaç kez okudum bilmiyorum, sende de öyle takılıp kaldığın bir sahne var mı?' demek her şeyi değiştirir. Fark ettin mi, ikincisi hem seni gösteriyor hem de karşıdakine cevaplaması kolay, hatta keyifli bir soru bırakıyor. Ne kadar özgülleşirsen, karşındakinde 'bu kişi kitabı gerçekten okumuş ve beni gerçekten merak ediyor' hissi o kadar güçlenir. Genel bir iltifatın asla kuramayacağı o yakınlık, işte bu küçük ve kişisel ayrıntıların içinde saklıdır.

İyi bir ilk mesajın üç huyu

İşe yarayan açılışların hemen hepsi şu üç şeyi aynı anda başarır: somut bir detaya tutunur, yapmacık olmayan içten bir merak taşır ve topu net bir soruyla karşıya atar. Kulağa fazlasıyla basit geliyor, ama asıl farkı yaratan tam da bu üçünün aynı cümlede buluşmasıdır. Detay mesajı kişisel kılar, merak seni sıcak ve samimi gösterir, soru ise sohbetin daha ilk cümlede sönmesini engeller. Bu üçlüyü aklında tutarsan hazır kalıplara ihtiyacın bile kalmaz; kendi cümleni, kendi sesinle rahatça kurarsın. Aşağıdaki örnekleri birebir kopyalamak için değil, mantığını yakalamak için oku:

• Somut detaya tutun: 'Profilinde Şeker Portakalı'nı görünce durdum. Zezé, okuduğumdan beri içimde bir yerde yaşamaya devam ediyor. Sen küçükken mi okudun, yoksa büyüyünce mi denk geldin?'
• Ortak kitabı köprü yap, soruyla bitir: 'İkimiz de Yüzyıllık Yalnızlık yazmışız. Şimdi dürüst ol: sen o soyağacına hiç bakmadan okuyabildin mi, yoksa benim gibi her iki sayfada bir başa mı döndün?'
• Merakını göster, testini değil: 'Murakami sevdiğini görünce ilk hangisiyle tanıştığını çok merak ettim. Ben yanlış kitapla başlayıp az kalsın koca bir yazardan tümden vazgeçiyordum.'
• Küçük bir itirafla yaklaş: 'Senin listeni görünce açıkçası kendi rafımdan biraz utandım; yarısı yıllardır bir gün okuyacağım diye bekliyor. Seninkinde de öyle tozlu hayaletler var mı?'
• Öneriye davet et: 'Listende hiç tanımadığım bir isim var ve fena halde merak ettim. Yabancı birine tek kitap önerecek olsan, oradan hangisini uzatırdın?'
• Hafif bir iddiaya gir: 'Aynı yazarı sevmişiz ama en iyi kitabı konusunda bizde kesin kavga çıkar bu gidişle. Sence onun başyapıtı hangisi?'

Kaçınman gereken birkaç tuzak

Bir ilk mesajı en hızlı öldüren şey, onu farkında olmadan bir sınava çevirmektir: 'Bakalım gerçekten okumuş musun, hadi anlat' havasındaki sorular karşındakini anında savunmaya iter ve sıcacık bir sohbeti soğuk bir sözlü imtihana dönüştürür. Aynı şekilde, ne kadar çok ve ne kadar 'ağır' kitaplar okuduğunu kanıtlamaya çalışan gösterişli açılışlar da genellikle soğutur; kimse daha ilk mesajda bir edebiyat dersine ya da bir entelektüel yarışmaya yazılmak istemez. Adını hiç duymadığı yazarları peş peşe sıralamak karşındakini etkilemez, sadece onu küçük ve yetersiz hissettirir. Bir de şu çok yaygın tuzak var: heyecanla yazılmış, üç paragrafa yayılan, resmen küçük bir denemeye dönüşmüş açılışlar; onları ekranda görmek bile insanı yorar ve çoğu zaman cevapsız kalır. Unutma, ilk mesaj bir kapı aralamaktır, kapıyı menteşesinden söküp indirmek değil. Merak uyandırmak, her şeyi tek seferde anlatmaktan her zaman daha güçlüdür; az söyleyip çok merak ettirmek asıl marifettir. Karşındakine sana geri dönmek için bir sebep, cevaplaması keyifli tek bir soru bırak. Kısa, sıcak ve tek bir soruya odaklı tut; gerisi zaten sohbetin akışında, karşılıklı güven arttıkça kendiliğinden gelecek.

“İyi bir ilk mesaj ne kadar okuduğunu kanıtlamaz; karşındakini ne kadar merak ettiğini gösterir.”

İşin en güzel yanı, tanışmayı en baştan kitaplar üzerine kurunca bu 'ne yazsam' derdinin büyük ölçüde kendiliğinden çözülmesidir. Bookspace gibi kitapları merkeze alan bir yerde eşleştiğinde, elinde daha ilk andan itibaren ortak bir başlangıç noktası olur; o korkutucu 'ne yazsam' sorusunun yerini çok daha keyifli bir 'hangi kitaptan başlasam' sorusu alır. Sohbet, tanımadığın bir yabancıya değil, en azından aynı kitabı sevdiğini bildiğin birine yazdığın için çok daha rahat ve güvenli başlar. Aynı sayfayı sevmiş iki insanın arasında, henüz hiç konuşmamış olsalar bile sessiz bir tanışıklık, küçük bir sıcaklık zaten vardır. Karşındakinin nelerden hoşlandığını kabaca bilmek, o ilk cümlenin yükünün yarısını daha baştan alır. Sen daha doğru dürüst 'merhaba' demeden, ikinizin arasında sevdiğiniz bir hikâye çoktan köprü kurmuş olur. Bu da tanışmanın en güzel, en insani biçimlerinden biridir. Ortak bir kitap, iki yabancı arasındaki o kalın buzu kırmanın belki de en zarif, en zahmetsiz yoludur.

Yani bir dahaki sefere imleç boş ekranda yanıp sönerken, önce derin bir nefes al ve karşındakinin sevdiği bir kitabı hatırlatan tek bir ayrıntı ara. Onu içten, gerçekten merak ettiğin bir soruya çevir ve fazla cilalamadan, fazla düşünüp durmadan gönder. En kötü ihtimalle güzel bir kitap sohbeti etmiş, belki de kendine yeni bir kitap keşfetmiş olursun; bir tanışma için bundan çok daha kötü başlangıçlar var. Cevap gecikse ya da hiç gelmese bile bunu büyük bir başarısızlık olarak görme; bazen doğru kitap sadece yanlış zamanda, yanlış kişiye denk gelmiştir. Unutma, karşındaki de büyük ihtimalle tam o sırada aynı imlece bakıp ne yazacağını düşünüyor; belki de senin o küçük, içten sorunu bekliyordur. Kitaplar tam da bunun için var: bizi birbirimize anlatmak, aramızdaki o ilk sessizliği nazikçe doldurmak için. Bir sonraki eşleşmende bunu hatırla, gerisini de merakına bırak. Sonuçta iyi seçilmiş bir kitap, çoğu zaman kurulabilecek en güzel ilk cümledir.