Hoşgörü üzerine ruh dinginliği üzerine

Birinci Kitap Hosgoru Uzerine (De Clementia), Nero'dan gunumuze tum yoneticilere bir ithaftir. Imparatorlar hosgoruleriyle hatirlanir ve itibar kazanirlar; zalimlikleriyle degil. Romali hatip Lucius Annaeus Seneca'nin sozleri gunumuzde yanki bulacak bir bilgelige ulasir: "Zira kimse bir maskeyi uzun sure tasiyamaz, uydurma seyler cabucak kendi dogalarina geri doner; soyle diyeyim, temelinde dogruluk yatan her sey zeminden boy atar, zamani geldiginde de daha buyuk, daha iyi olarak ortaya cikar." Stoaci yasam felsefesinin ogutledigi uzere dogada nasil bir denge ve uyum araniyorsa, yoneticiler ile halk arasinda da hosgoru, akil ve adalet temelinde benzer baglar kurulmalidir. Ikinci kitap Ruh Dinginligi Uzerine (de tranquillitate animi)'de ise gercek mutlulugun kapisi aralanmaya calisilir. Stoaci dusuncenin temel ilkeleri esasinda her birey icin kacinilmaz ruhani alistirmalardir, yapilmasi gereken gunluk erdemlerdir: Bir insanin diger insanlara karsi gorevlerini bir yukumluluk olarak ustlenmesi ve boylece kendisini sinamasi gerekir. Arkadaslik ruh dinginligine katkida bulunur; cok buyuk servet ise ona zarar verir. Insanin kendi gereksinimlerine sinir koymasi gerekir. Bilge kisi olumu hice sayar ve her seye hazirlikli olur. Aksilikler kuruntu etmeden, anlayisla karsilanmalidir. Insanlara dusman olmamak, olagan kusurlari gulerek karsilamak ve zihin icin gerekli olan dinlenmeyi hic unutmamak gerekir:"Sik sik da kendi icine cekilmelidir insan; cunku birbirine benzemeyenlerin arkadasligi uyumlu baglari kargasaya surukler ve yeni zaaflar uyandirir, ruhta bulunan ve tumuyle iyilestirilemeyen zayif her ne varsa bunlari kotulestirir. Bununla birlikte su iki seyin birbiriyle harmanlanmasi ve sira ile yapilmasi gerekir: Yalnizlik ve kalabaliga katilma. Yalnizlik bizim insanlara karsi ozlem duymamiza sebep olur, kalabalik ise kendimize karsi ozlem duymamiza ve biri digeri icin care olur: Yalnizlik, kalabaliga karsi duyulan nefrete, kalabalik, yalnizliktan duyulan bikkinliga care o